İŞYERLERİNDE MOBBING

Türk Dil Kurumu tarafından "İşyerlerinde, diğer çalışan(lar)a uygulanan "psikolojik şiddet" veya "psikolojik taciz" olarak tanımlanan mobbing, iş hayatında giderek daha sık duyulmaya başlanan bir terim.

Çoğunlukla sıradan ve basit sebeplere dayanan mobbing, genel olarak yıldırma, şiddet ve baskı şeklinde ortaya çıkar. Mobbinge uğrayan kişiden çok, uygulayan kişinin güçsüzlüğü, korkaklığı veya yetersizliği ile ilgilidir.

İşyerlerinde Mobbing Nasıl Fark Edilir?

Eğer işyerinde aşağıdaki uygulamaların bir veya bir kaç tanesi söz konusu ise, o ortamda mobbingden bahsetmek mümkündür:

  1. Çalışanla ilgili bilgiler kendisinden saklanıyorsa,
  2. Yetkileri azaltılıyor ya da kullanılmasına izin verilmiyorsa,
  3. Çalışanda bir güvensizlik hissi oluşturuluyorsa,
  4. Küçük hatalar, çok büyük sorunlar gibi lanse ediliyorsa,
  5. İşyerinde gruplaşmalar varsa ve çalışanın bu gruplara katılmasına direnç gösteriliyorsa,
  6. Yıldıran, usandıran politikalar süreklilik gösteriyorsa,
  7. Zor işlerin, çok kısa sürede bitirilmesi yani "imkansız" talep ediliyorsa, üst yönetim tarafından uygulanan mobbingten bahsetmek gerekir.

işyerlerinde mobbing-1

Ters Mobbing Nedir?

Buraya kadar, üst yönetimin, alttaki kadrolara uygulayabileceği mobbingten bahsettik. İşyerlerinde mobbing kavramının bir de aşağıdan yukarıya doğru işleyen bir türü vardır ki; "ters mobbing" olarak tanımlamak uygun olacaktır.

Bu durumda, çalışan veya çalışanlar üst yöneticileri hakkında bazı iddiaları işyerinde yaymaya, onu etkisiz, değersiz veya yetersiz göstermeye çalışırlar. Bu memnun olmadıkları bir yöneticiyi istifaya zorlamaya yönelik bir davranıştır.

Mobbing Neden Yapılır?

Bir çok araştırma göstermiştir ki; mobbing uygulayan kişiler gerçekte kendisini yetersiz gören, rekabete girdiğinde kaybedeceğini düşünen özgüven eksikliği yaşayan veya aşırı kontrolcü insanlardır.

Bu nedenlerle işyerlerinde mobbing;

  • İşyerinde yükselme (terfi) arzusu,
  • Çalışanı kendisine rakip görme,
  • Vazgeçilmez olma isteği gibi gayet basit nedenlerle ortaya çıkıyor.

Yine yapılan araştırmalara göre mobbing uygulamalarının daha çok kişinin kendi hemcinslerinden geldiği de ispatlanmış bir gerçektir.

Kendi hemcinslerine mobbing uygulama konusunda kadınların, erkeklere oranla çok daha agresif olduklarını gözlemlemek mümkündür. Bu durumun açıklamasını "kraliçe arı sendromu" ile yapmak mümkündür.

"Kraliçe Arı Sendromu" Nedir?

Özellikle ülkemizde, kadın çalışanların erkeklerle rekabet etmesi gerçekten zor ve zorlu bir iştir. Herhangi bir işte yönetici pozisyonuna ulaşabilmek için bir kadının, bir erkeğe göre en az 3-4 kat fazla efor sarf etmesi gerekir ki, yine de istediği sonuca ulaşması pek kolay olmayacaktır.

Bu toplumsal şartlarda yönetici pozisyonu elde eden kadın, "her kovanda bir kraliçe arı olur" kuralına göre, bazen bilinçli, bazen de bilinçsiz bir şekilde altında çalışan kadınlara daha baskıcı ve kontrolcü bir davranış sergileyebilir. Bu duruma, kraliçe arı sendromu denmektedir.

kraliçe arı sendromu

Mobbing ve Hukuki Süreç

İşyerlerinde mobbing, işletildiğinde hukuki süreçte ispatı zor bir olaydır ve somut delillerden çok, aynı ortamı paylaşanların tanıklığı ile belirlenebilecek bir durumdur.

Somut veya yazılı-kayıtlı deliller sağlamak, mobbing için hemen hemen hiç mümkün olmayacak, mobbinge maruz kaldığını iddia eden kişinin "psikolojisi" ve "hissettikleri" ile dava yönü belirlenecektir.

Aynı işyerinde çalışan ve olaylara tanıklık edenlerinde, iş kaybetme korkuları nedeniyle dava süreçlerinde resmi tanık statüsünde ifade vermeleri zor bir ihtimaldir.

İşyerlerinde mobbinge maruz kaldığını iddia edenler, yakın çevrelerinde bile "sen öyle sanmışsındır, yanlış anlamışsındır, sana öyle gelmiştir" gibi yumuşatıcı yorumları dinlemek zorunda kalacak ve hatta belki de kendisini suçlu hissedecek bir süreç yaşayacaktır.

Günümüzde İş Mahkemelerinde mobbing davalarının sayıları giderek artıyor ve yakın gelecekte, yüksek yargıda işyerlerinde mobbing ile ilgili oluşacak içtihatlar, takip eden davaların çözümünü kolaylaştırıp süreci kısaltacaktır.

Mobbing, hukuki anlamda mutlaka takip edilmesi ve üzerine gidilmesi gereken uygunsuz bir uygulamadır ve maruz kalanların cesareti ile istenilen sonuca ulaşılması mümkün olacaktır.

ERKAN GÜN

A SINIFI İŞ GÜVENLİĞİ UZMANI

MADEN MÜHENDİSİ

İsg-100x100