ELEKTRİK PANOLARINDA İŞ GÜVENLİĞİ

Elektrik panoları; üretim tesisleri, kimya ve proses endüstrileri, enerji tesisleri, depolar ve tüm endüstriyel işletmelerde en kritik risk kaynaklarından biridir.

Elektrik çarpması, ark flaşı (Arc Flash), ark patlaması (Arc Blast), yangın, patlama ve enerji kaynaklı ikincil kazalar; ciddi yaralanmalara, ölümlere, üretim kayıplarına ve büyük maddi hasarlara neden olabilir.

Bu nedenle elektrik panolarında güvenlik yalnızca elektrik bakım personelinin değil, işverenin, yöneticilerin, bakım ekiplerinin, çalışanların ve yüklenicilerin ortak sorumluluğudur.

Elektrik Panoları Tehlike ve Riskler

Elektrik panolarında en sık karşılaşılan tehlikeler; enerjili bölümlere temas, gevşek bağlantılara bağlı aşırı ısınma, kısa devreler, yetersiz topraklama, ark flaşı, uygun olmayan kişisel koruyucu donanım kullanımı, eksik kilitleme ve etiketleme (LOTO), güncel olmayan tek hat şemaları, yetersiz bakım, uygunsuz pano içi düzen, toz, nem, korozyon ve mekanik hasarlardır. Kimya ve proses tesislerinde ise yanıcı ve patlayıcı atmosferler, hidrojen oluşumu, iletken tozlar ve korozif ortamlar bu riskleri daha da artırmaktadır.

İş güvenliği uzmanları, elektrik panolarını yalnızca mevzuat uygunluğu açısından değil, risk temelli bir yaklaşımla değerlendirmelidir. Risk değerlendirmelerinde elektrik çarpması, ark flaşı, yangın ve işletme sürekliliği birlikte ele alınmalı; L tipi matris, Fine-Kinney, FMEA, Bow-Tie, E-HAZOP ve LOPA gibi yöntemlerden uygun olanları kullanılmalıdır. Özellikle ana dağıtım panoları, motor kontrol merkezleri (MCC), UPS, DCS, PLC, SIS ve ESD panoları güvenlik açısından kritik ekipman olarak değerlendirilmelidir.

İş Güvenliği Nasıl Sağlanır?

Elektrik panolarında güvenli çalışmanın temelini enerji izolasyonu oluşturur. Her çalışma öncesinde çalışma izin sistemi uygulanmalı, enerji kaynakları güvenli şekilde izole edilmeli, LOTO prosedürü eksiksiz uygulanmalı ve gerilimin bulunmadığı uygun ölçüm cihazlarıyla doğrulanmalıdır. "Enerjinin kesildiği varsayılmaz, doğrulanır" ilkesi elektrik güvenliğinin temel kuralıdır. Yardımcı beslemeler, UPS sistemleri, jeneratörler ve geri besleme ihtimalleri mutlaka kontrol edilmelidir.

Elektrik panolarında gerçekleştirilecek çalışmalarda risk seviyesine uygun kişisel koruyucu donanım kullanılmalıdır. Elektrik arkına dayanıklı giysiler, izole eldivenler, yüz siperi, baret, uygun ayakkabılar ve izole el aletleri yapılan işin niteliğine göre seçilmelidir. Kişisel koruyucu donanım, mühendislik kontrollerinin yerine geçmez; ancak kalan risklere karşı son savunma katmanını oluşturur.

Her elektrik panosunda, kaçaklara bağlı akıma kapılma tehlikesine karşı 30 mA kaçak akım rölesi bulundurulması zorunludur. Bunun yanısıra, panoların kapak ve gövde topraklamalarının da yapılmış, çlçülmüş ve raporlanmış olması gerekir.

Elektrik Panoları ile yapılan çalışmalarda alınması gereken en köklü tedbirlerden bir tanesi de Yalıtkan Paspas kullanımıdır. Yalıtkan paspaslar sayesinde elektrik devresinin tamamlanması önlenerek, akımın vücuttan geçmesi engellenebilir.

Elektrik Panolarında Sorumluluk

Her iş yerinde, MYK belgesine sahip ehil bir elektrikçi olmasında fayda vardır. Tüm ana, tali ve seyyar panolarda kapak ve gövde topraklamasına ek olarak, pano kapağının yetkisiz müdahalelere karşı koruma amaçlı olarak kilitlik bulundurulması, Sadece ilgili ve yetkili elektrikçi tarafından gerekli tamirat ve düzenlemelerin yapılabilmesi için kilitli tutulan pano kapağı üzerinde ilgilinin ad-soyad ve telefon bilgilerinin de bulundurulması uygun olacaktır.

Elektrik pano yangınlarında otomatik yangın söndürme sistemleri yoksa, CO₂ (Karbondioksit) içerikli yangın söndürücüler bulundurulmalıdır.