L SINIFI YANGINLAR
İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) kapsamında "L Sınıfı Yangınlar" teriminin kullanılması, özellikle son yıllarda elektrikli araçların, lityum pilli el aletlerinin ve mobil cihazların iş yerlerindeki artışıyla birlikte "Lityum-İyon Batarya Yangınları"nı müstakil bir risk grubu olarak tanımlama ihtiyacından doğmuştur.
Bu içeriğimizde, ISO 3941:2026 ile gelen yeni bir sınıflandırma olan L Sınıfı yangınlar hakkında bilgi vermeye çalışacağız. Bu yeni tanımlama sonrası, eski sınıflandırmalardaki E sınıfı (elektrik) yangın tanımı kaldırılmıştır.
1. Tanım ve Kapsam
L sınıfı yangınlar; cep telefonları, dizüstü bilgisayarlar, elektrikli forkliftler, e-scooterlar, elektrikli araçlar ve enerji depolama sistemlerinde (ESS) kullanılan lityum-iyon pillerin kimyasal veya fiziksel hasar sonucu tutuşmasıdır. Bu yangınlar, klasik yangın sınıflarından (A, B, C, D) farklı bir karakteristiğe sahiptir.
2. L Sınıfı Yangınların Temel Özellikleri
- Termal Kaçak : Pil hücresindeki bir kısa devre veya aşırı ısınma, zincirleme bir reaksiyon başlatır. Isı kontrolsüz şekilde artar ve pil kendi kendine yanmaya başlar.
- Kendi Oksijenini Üretme: Reaksiyon sırasında pil içindeki kimyasallar oksijen açığa çıkarabilir. Bu nedenle dışarıdan oksijeni kesmek (boğma yöntemi) yangını tamamen durdurmayabilir.
- Yeniden Alevlenme (Re-ignition): Alevler söndürülse bile, pilin içindeki ısı (çekirdek ısısı) düşürülmezse saatler hatta günler sonra yangın aniden tekrar başlayabilir.
- Toksik Gaz Salınımı: Yanma sırasında Hidrojen Florür (HF) gibi son derece zehirli ve korozif gazlar açığa çıkar.
3. Yangının Nedenleri (İSG Risk Faktörleri)
- Fiziksel Hasar: Bataryanın düşürülmesi, delinmesi veya ezilmesi.
- Elektriksel Hatalar: Aşırı şarj etme, kalitesiz şarj cihazı kullanımı, derin deşarj.
- Termal Etkiler: Bataryanın yüksek ısıya maruz kalması (güneş altında bırakma, fırın yanı vb.).
- Üretim Hataları: Pil hücrelerindeki mikroskobik üretim kusurları.
4. Müdahale ve Söndürme Yöntemleri
L sınıfı yangınlarda standart söndürücüler (ABC Tozlu) genellikle alevi anlık keser ancak yangını bitirmez.
- Yoğun Soğutma (Su): Profesyonel ekipler için en temel yöntemdir. Amaç alevi söndürmekten ziyade, batarya kütlesini soğutarak termal kaçağı durdurmaktır. (Not: Elektrik riskine dikkat edilmelidir).
- Özel L Sınıfı Söndürücüler: Piyasada "Lithium Battery Fire Extinguisher" olarak geçen, genellikle Vermikülit (AVD) bazlı veya özel jel içeren söndürücüler kullanılır. Bu maddeler pilin etrafında bir katman oluşturarak hem soğutur hem de oksijeni keser.
- Yangın Battaniyeleri: Özellikle araç veya büyük batarya gruplarında, yangının çevreye yayılmasını önlemek ve ısıyı hapsetmek için kullanılır.
5. İSG Önlemleri ve Güvenli Çalışma Talimatı
- Şarj Alanları: Bataryalar yanıcı maddelerden uzak, duman dedektörü olan ve mümkünse otomatik söndürme sistemli alanlarda şarj edilmelidir.
- Gözlem: Şarj sırasında aşırı ısınan, şişen veya koku yayan bataryalar derhal prizden çekilmeli ve güvenli (açık alan) bir yere alınmalıdır.
- Atık Yönetimi: Hasarlı veya ömrünü tamamlamış lityum piller normal çöpe atılmamalı, "Tehlikeli Atık" kapsamında bertaraf edilmelidir.
- Kişisel Koruyucu Donanım (KKD): Müdahale edecek personel mutlaka solunum koruyucu (maske) ve ısıya dayanıklı kıyafet kullanmalıdır.
6. Acil Durum Eylem Planı Özeti
- İhbar: Yangın fark edildiğinde derhal alarm verilmeli ve itfaiyeye "Lityum Batarya Yangını" olduğu bildirilmelidir.
- Tahliye: Açığa çıkan toksik duman nedeniyle alan hızla tahliye edilmelidir.
- Müdahale: Eğer yangın başlangıç aşamasındaysa ve özel L sınıfı söndürücü varsa müdahale edilmelidir. Standart söndürücülerle sadece çevre koruması yapılmalıdır. Unutulmamalıdır ki; L sınıfı Yangınların söndürülmesi fikrinin temelinde "soğutma" vardır.
- İzleme: Söndürülen batarya en az 24 saat boyunca yanıcı maddelerden uzak bir yerde gözlem altında tutulmalıdır.
